محقق شده
گاهشمار وعده ها
زمان اعلام وعده قبل از انتخابات

تقویت ارزش پول ملی

همرسانی

آیا حسن روحانی توانسته ارزش پول ملی ایران را حفظ کند؟

محاسبات روحانی‌سنج نشان می‌دهد دولت یازدهم تا به امروز، در میانه‌ی نخستین ماه زمستان ۱۳۹۵ و ۵ ماه مانده به انتخابات ریاست جمهوری، در حالی که تابلوی صرافی‌ها نرخ دلار را بین ۳۹۰۰ تا ۳۹۵۰ تومان نشان می‌دهد، به‌رغم احساس عمومی نبض جامعه توانسته به وعده‌ی خود برای تقویت پول ملی عمل کند.

بازار ارز برای ایرانیان مهم است و خیلی‌ها افزایش و (ندرتا) کاهش نرخ ارز و ثبات بازار را شاخصی مهم و دماسنج اقتصاد می‌دانند. این مساله در کشاکش انتخابات یازدهم مورد توجه حسن روحانی و تیم انتخاباتی او هم بوده، چنانکه یکی از وعده‌‌های مهم اقتصادی او «باز گرداندن ثبات به بازار ارز» و «تقویت ارزش پول ملی» بوده است. اما آیا او برای تحقق این وعده موفق بوده یا نه؟

بسیاری از منتقدان دولت و مردم عادی نوسانات بازار ارز در پاییز و زمستان آخرین سال دولت یازدهم را شاهدی بر عدم تحقق این وعده می‌دانند، اما محاسبات روحانی‌سنج نشان می‌دهد که می‌توان تا این جای کار آن را از وعده‌های تحقق‌یافته‌ی حسن روحانی به حساب آورد.

روحانی‌سنج برای زدن این برچسب دو دلیل دارد:

دلیل اول، مقایسه قیمت برابری واحد پول ایران با ارزهای معتبر جهانی است که نشان می‌دهد ارزش اسکناس‌های ایرانی به همان نسبت که در برابر برخی ارزها کمتر شده در برابر برخی ثابت مانده و بعضا تقویت هم شده است. در واقع ارزش واحد پول ایران متاثر از تحولات جهانی اقتصاد قرار داشته است.

و دلیل دوم و مهم‌تر، آنکه محاسبات روحانی‌سنج نشان می‌دهد از آغاز دوره‌ی ریاست‌جمهوری حسن روحانی، قدرت خرید کسانی که در ایران به ریال درآمد داشته‌اند و درآمدشان مطابق با تورم ایران افزایش داشته، بیشتر از کسانی است که به دلار آمریکا درآمد داشته و درآمدشان به نسبت تورم در آمریکا افزایش پیدا کرده است.

دلیل اول: ارزیابی ارزش پول ملی ایران در مقایسه با ارزهای خارجی

اگرچه قیمت دلار در بازار ارز ایران افزایشی ۲۳ درصدی داشته است، اما نگاهی به نرخ برابری قیمت سایر ارزهای معتبر در بازار تهران نشان می‌دهد که ارزش پول ملی ایران واکنش‌های متفاوتی داشته.

Screen Shot 2017-01-18 at 7.36.53 PM

جدول بالا نشان می‌دهد، ارزش پول ملی ایران به نسبت برخی ارزها مثل ین ژاپن، دلار کانادا، یورو و پوند کانادا یا اندکی افزایش داشته یا تقریبا ثابت است. به نسبت به نسبت یوان چین (که متهم است ارزش پول ملی خود را عامدانه پایین نگاه می‌دارد) حدود ۱۰ درصد و به نسبت فرانک سوئیس ۲۰ درصد کاهش داشته است.  در نمودار زیر نیز همین مقایسه را به شکلی مطلوب‌تر مشاهده می‌کنید.
Screen Shot 2017-01-17 at 4.53.15 PM

نکته‌ی مهم دیگر در نمودار قبلی سقوط ارزش پول ایران نسبت به دلار است که باید جداگانه با بررسی ارزش دلار مورد محاسبه قرار گیرد. جدول و نمودار زیر نشان می‌دهد دلار آمریکا، تقریبا نسبت به همه‌ی ارزهای معتبر ارزش بیشتری پیدا کرده است، اگرچه در این میان باید به تاثیر بحران‌های سیاسی و اقتصادی در نقاط مختلف جهان اشاره کرد، چنانکه در اروپا و بریتانیا باعث کاهش شدید ارزش یورو و پوند شده‌اند.

Screen Shot 2017-01-18 at 7.39.33 PM

Screen Shot 2017-01-17 at 5.06.24 PM

دلیل دوم: ارزیابی ارزش پول ملی با احتساب مقایسه‌ی قدرت خرید با دلار

این آمار و ارقام نشان می‌دهند حسن روحانی با تقریب خوبی موفق شده تا روند کاهش ارزش ریال را از سال ۱۳۹۲ به نسبت ارزهای دیگر متوقف کند و ارزش واحد پول ملی ایران را به نسبت تحولات اقتصادی جهان ثابت نگه دارد.

یک آمریکایی می‌تواند با یک محاسبه‌ی ساده حساب کند که قدرت خرید ۱۰۰ دلاری‌اش در سال ۲۰۱۲، معادل قدرت ۱۰۵ دلار و ۱۲ سنت سال ۲۰۱۶ و نرخ تورم طی این سه سال ۵.۱۲ درصد است. قدرت ۱۰۰ دلاری ۲۰۱۲ کانادا هم الان ۱۰۵ دلار و ۶۵ سنت کاناداست. توان ۱۰۰ پوند انگلیس در ۲۰۱۲، معادل ۱۰۶.۵۱ پوند ۲۰۱۵ است. بر همین اساس ارزش ۱۰۰ یورو در سال ۲۰۱۲، الان معادل ۱۰۳.۶۸ یوروی امروز است.

برای محاسبه نرخ تورم سه ساله در ایران، می‌توان به آمار منتشر شده از سوی مرکز آمار ایران مراجعه کرد که نشان می‌دهد شاخص قیمت کالاها و خدمات خانوارهای شهری، در دوره‌ی ریاست‌جمهوری حسن روحانی ۳۸درصد افزایش پیدا کرده است. عدد شاخص در نخستین ماه ریاست‌جمهوری حسن روحانی (شهریور ۹۲) ۱۷۰.۱ است و همین عدد در آذر ۱۳۹۵ برابر با ۲۳۵.۵ محاسبه شده است. یعنی در طول ۳ سال و ۳ ماه عمر دولت یازدهم، شاخص قیمت‌ها ۶۵.۴ واحد (معادل ۳۸درصد) افزایش داشته است. این شاخص در طول یک سال و نیم پیش از ریاست یعنی از فروردین ۱۳۹۱ تا شهریور ۹۲،  ۵۸.۳ واحد معادل ۵۳درصد افزایش داشته است.

همین محاسبه با توجه به آمار شاخص کل بهای بانک مرکزی در شهریور ۹۲ تا آذر ۹۵، نشان می‌دهد که متوسط قیمت‌ها ۴۳ رصد بیشتر شده است. به عنوان مثال امروز ایرانیان برای خریدن کالایی که زمان انتخابات یک میلیون تومان قیمت داشت، باید ۴۳۰ هزار تومان بیشتر پرداخت کنند.

Screen Shot 2017-01-18 at 7.41.52 PM

منحنی نرخ تورم ایران در سایت tradingeconomics  منحنی‌ها با آمار تورم نهادهای رسمی تفاوت معناداری ندارد.

با این همه برای داشتن برآوردی از قدرت خرید واحد پول ایرانی در این مدت باید پای چند عامل دیگر را هم وسط گود کشید. یکی افزایش متوسط درآمدها و دیگری افزایش ارزش یک عنصر مقایسه‌ای مثل همان دلار آمریکا.آن وقت می‌توان با چند حساب و کتاب ساده نتیجه گرفت  قدرت خرید پول ایرانی در حال حاضر بیشتر است یا دلار آمریکا.

بی‌شک با توجه به نرخ بهره بانک‌ها، می‌توان با قطعیت گفت کسانی که سال ۹۲ پول‌شان را توی حساب‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت بانک‌های ایرانی پس‌انداز کرده‌اند، موفق‌تر از کسانی بوده‌اند که دلارهای‌شان را -به امید روز مبادا- زیر بالش قایم کرده‌اند. واضح است این روزها روز مبادای دلار در بازار ایران نیست.

اما حساب و کتاب درآمدهای عمومی مردم چطور؟ محاسبات روحانی‌سنج نشان می‌دهد کسانی طی این سال‌ها در ایران کار ثابت و به ریال درآمد داشته‌اند و درآمدشان با شیب متوسط افزایش پیدا کرده، در حال حاضر قدرت نسبی خریدشان بیشتر از کسانی است که به همان میزان به دلار درآمد داشته‌‌اند و درآمدشان به نسبت نرخ تورم آمریکا افزایش داشته است. بگذارید قضیه را با حساب و کتاب و تصویر روشن‌تر کنیم.

۱- مقایسه قدرت خرید خانواده‌ی متوسط ایرانی

برای انجام مقایسه، قدرت خرید متوسط را بر اساس میانگین درآمد خانوار شهری در ایران طی سال‌های ۹۲ تا ۹۵ در قالب دو سناریو با هم مقایسه می‌کنیم.

سناریوی اول: مرکز آمار ایران میانگین درآمد خانوار شهری در سال ۱۳۹۲، سالیانه ماهیانه ۱ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان محاسبه کرده است. این عدد در آخرین آمار منتشر شده برای سال ۱۳۹۴، ماهیانه ۲ میلیون و ۳۲۰ هزار تومان بوده است. اگر فرض کنیم در سال ۱۳۹۵، که پیش‌بینی می‌شود در بهار سال آینده منتشر شود، درآمد ماهیانه خانوار ایرانی فقط ۱۰۰ هزار تومان بیشتر شده باشد، نسبت افزایش درآمد تقریبا معادل تورم ۴۳ درصدی (بر اساس نرخ تورم بانک مرکزی) خواهد بود. و به این ترتیب می‌توان گفت سبد خرید متوسط خانوارهای شهری در آخرین سال دولت یازدهم چیزی برابر سال ۱۳۹۲ است.
سناریوی دوم: متوسط درآمد خانوار شهری در ایران در سال ۱۳۹۲ با احتساب دلار ۳۲۰۰ تومانی، ۵۳۱ دلار بوده است. ارزش ۵۳۱ دلار سال ۱۳۹۲، بر اساس نرخ تورم آمریکا چیزی در حدود ۵۶۰ دلار امروز است که با احتساب دلار ۳۹۴۰ تومانی، معادل ۲ میلیون و ۲۰۶ هزار تومان خواهد بود که  حتی از متوسط درآمد سال ۱۳۹۴ نیز کمتر است.

info graph-02

۲- مقایسه قدرت خرید کارگری با حداقل دستمزد

باید دید آیا این محاسبات، فقط برای طبقات محروم‌تر نیز صادق است؟  کارگری را فرض می‌کنیم که امورات‌ خود و خانواده‌اش را از آب‌برایکه حداقل دستمزد کارگری می‌گذراند. اینکه چطور این کار را انجام می‌دهد، توضیحش سخت است و ما در این گزارش قصد پرداختن به آن را نداریم و صرفا اعداد و ارقام را برای به دست آوردن برآوردی از ارزش واحد پول ایران، در هم ضرب و تقسیم می‌کنیم. هر دو سناریو بالا را برای این کارگر نیز محاسبه می‌کنیم تا ببینیم چقدر نتیجه فرق می‌کند.

سناریوی اول کارگر: در سال ۱۳۹۲ حداقل دستمزد کارگران ۵۴۱ هزار تومان بوده است که در اولین روز ریاست جمهوری حسن روحانی می‌توانست آن را به حدود ۱۷۰ دلار (دلار ۳۲۰۰ تومان) تبدیل کنند. حقوق همین کارگر در سال ۱۳۹۵ در همان وضع حداقلی ۸۱۲هزار تومان تعیین شده است که به قیمت چهاردهم دی (بهای ۳۹۴۰ تومان) ماه همین سال، حدود ۲۰۶ دلار آمریکا است.

از سوی دیگر قدرت خرید ۵۴۱ هزار تومان سال ۹۲ (بر اساس نرخ تورم بانک مرکزی) امسال  ۷۷۳ هزار تومان است؛ تقریبا ۴۰ هزارتومان کمتر از حداقل حقوق سال ۹۵. در واقع قدرت یک کارگر ساده برای خرید یک سبد واحد کالایی حدود ۷ درصد افزایش پیدا کرده است.

info graph-01

سناریوی دوم: حال تصور کنید کارفرمای همین کارگر یک شرکت آمریکایی است و حقوق او را از همان سال ۱۳۹۲ به دلار آمریکا پرداخت می‌کرد (۱۷۰ دلار در ماه) و حقوق او را بر مبنای نرخ تورم آمریکا (۵ درصد از سال ۲۰۱۲ تا آخر ۲۰۱۶) افزایش می‌داد. امروز دستمزد او به ۱۸۰ دلار می‌رسید که به نرخ ۳۹۴۰ تومان بازار در سال ۱۳۹۵، معادل ۷۰۹ هزارتومان است؛ ۱۰۰ هزار تومان کمتر از حداقل دستمزد سال ۹۵ و حدود ۳۰ هزار تومان کمتر از ارزش روز سبد واحد کالایی.

info graph-01

نتیجه‌گیری

مقایسه دو سناریو در هر دو حالت نشان می‌دهد دولت یازدهم موفق شده، تا ۵ ماه مانده به انتخابات ریاست جمهوری، در حالی که تابلوی صرافی‌ها نرخ دلار را بین ۳۹۰۰ تا ۳۹۵۰ تومان نشان می‌دهد، به وعده‌ی خود برای تقویت ارزش واحد پولی عمل کند. شواهد و قرائن نشان می‌دهند، قدرت خرید شهروندان ایرانی که به واحد پول ایران درآمد داشته‌اند، حتی در مقایسه با ارز قدرتمندی مانند دلار آمریکا اندکی بیشتر شده است.

آیا افزایش ارزش پول ملی در جامعه محسوس است؟

ممکن است نتایج این گزارش برای بعضی مخاطبان روحانی‌سنج سوال ایجاد کند، اما باید به چند نکته توجه داشت.

با توجه به وعده صریح انتخاباتی حسن روحانی برای تقویت ارزش پول ملی، محاسبات ما، مستقل از مسایل و مشکلات انباشته اقتصادی و اجتماعی ایران، نظیر رکود، بیکاری یا خط فقر انجام شده است. (در مورد این موارد هم وعده‌هایی داده شده که به طور مستقل ارزیابی و تکمیل خواهند شد.)

قطعا برای کسانی که با بیکاری دست و پنجه نرم می‌کنند، یا افرادی که از طریق مشاغل غیررسمی روزگار می‌گذرانند و درآمدشان تابع نرخ رسمی درآمدها نیست و البته کسانی که از پیش از ریاست‌جمهوری روحانی زیر خط فقر زندگی می‌کردند، هنوز هم زیر خط فقر به زحمت زیاد روزگار می‌گذرانند و به سختی از پس تامین هزینه‌های اولیه زندگی برمی‌آیند. قطعا این افزایش نسبی قدرت خرید و افزایش نسبی درآمدها برای این گروه ملموس نیست.

کمااینکه نتایج این محاسبات ممکن است برای آن بخشی از طبقه متوسط که هنوز با مشکلات انباشته حاصل از کاهش شدید ارزش پول ملی در سال‌های ۹۰ و ۹۱ دست و پنجه نرم می‌کنند، محسوس و ملموس نباشد. ارزش دارایی‌ها و واحد پول بسیاری از مردم ایران طی بحران اقتصادی ۲، ۳ سال آخر دولت گذشته حدود یک سوم تنزل یافت. طبیعی است که ثبات نسبی و افزایش خفیف ارزش واحد پول طی ۳ سال اخیر جبران مافات گذشته را نکند، و واضح است که افزایش نسبی نرخ رشد اقتصادی کشور نیز در مقابل رکود انباشته سال‌های گذشته چندان به چشم نمی‌آید. اما در صورتی که بخواهیم ارزیابی ارزش پول ملی را بررسی کنیم باید آن را به شکلی که گفته شد و به صورت مستقل نگاه کرد تا ارزیابی دقیق‌تر و علمی داشته باشیم.


منبع: http://www.rouhani.ir/issue.php?issue_id=14

گاهشمار وعده ها

تغییرات اعمال شده بر این وعده را دنبال کنید

اردیبهشت ۳
۱۳۹۳

شرق: از اول هفته جاری تاکنون قیمت دلار 130تومان و در فاصله دوروز دو‌شنبه و یکشنبه قیمت دلار 100تومان افزایش یافته است. دلالان بازار منوچهری هدفمندی یارانه‌ها و حرکت آرام دولت برای افزایش تدریجی قیمت ارز مبادله‌ای را مهم‌ترین دلیل هیجانی‌شدن بازار ارز می‌دانند. اگرچه نوسان در بازار ارز و جهش قیمت‌ها مانند روزهای پرهیجان سال گذشته نیست، اما چندروزی است که قیمت تابلوهای صرافی‌ها در خیابان منوچهری مدام بالا می‌رود و گاهی طی یک‌روز 20تومان به قیمت دلار اضافه می‌شود و گاهی مانند دوروز گذشته حدود 100تومان. روز دوشنبه قیمت دلار در بازار آزاد سه‌هزارو215تومان بود که یک‌روزه صدتومان به قیمت آن اضافه شد و در روز سه‌شنبه هر دلار بازار آزاد سه‌هزارو315تومان شد.

منبع: http://sharghdaily.ir/?News_Id=32431