متوقف شده
زمان اعلام وعده قبل از انتخابات

اجرای برنامه پزشک خانواده

همرسانی

به روزرسانی- تیر ۹۷

بر اساس آخرین گزارش عملکرد وزارت بهداشت، تا پایان دولت یازدهم، ۲۸ میلیون نفر از روستاییان، عشایر و ساکنان شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر تحت پوشش طرح پزشک خانواده قرار داشته‌اند. بر اساس این گزارش، تعداد مراکز بهداشتی درمانی مجری این طرح به ۳۹۸۷ مرکز رسیده بود.

گزارش سال ۱۳۹۵، آخرین گزارش عملکرد منتشر شده از سوی وزارت بهداشت است و به جز آن سند رسمی تازه‌ای منتشر نشده که نشان دهد، وضعیت این طرح در سال ۱۳۹۶، نخستین سال دولت دوازدهم به کجا رسیده است.

با این همه شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد، طی یک سال گذشته پیشرفت خاصی در این زمینه اتفاق نیفتاده و آمار و شاخص‌ها در حد سال ۱۳۹۵ باقی مانده‌اند.

در لایحه دولت برای بودجه سال ۱۳۹۷، نزدیک به ۱۰۲۰ میلیارد تومان برای اجرای برنامه پزشک خانواده در نظر گرفته شده بود. پس از آن وزارت بهداشت تلاش کرد تا از طریق رایزنی با مجلس، اعتبارات طرح را به ۲ هزار میلیارد تومان افزایش دهد که این تلاش‌ها به جایی نرسید. سرانجام در قانون مصوب بودجه ۹۷، همین رقم به عنوان اعتبارات این طرح در نظر گرفته شد.

اعتبارات طرح پزشک خانواده در بودجه سال ۱۳۹۵، بیش از ۲ هزار میلیارد تومان بود. این اعتبارات در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ به ۱۳۰۰ میلیارد تومان کاهش پیدا کرد. چنانکه در آن زمان برخی رسانه‌ها به نقل از مجریان طرح خبر دادند، این طرح از اولویت برنامه‌های دولت خارج شده است.

اظهارات، علیرضا رئیسی معاون وزارت بهداشت، نشان می‌دهد که به دلیل کاهش بودجه، عملا برنامه توسعه این طرح متوقف می‌شود.

حذف پیشنهاد وزارت بهداشت برای بازگرداندن بودجه پزشک خانواده به این معناست، کسانی که مرتب شعار می دهند که وزارت بهداشت باید به پیشگیری و بهداشت بیش از درمان بها دهد و پیشگیری مقدم بر درمان است، در عمل به این شعار خود پایبند نیستند. همه مسئولان دولت و نمایندگان مجلس اذعان دارند که تنها راه اصلاح نظام سلامت در ایران و رفع مشکلات موجود، اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع است اما اجرای این برنامه پول می خواهد، وزارت بهداشت برنامه ۱۲ گام برای اجرای پزشک خانواده در شهرها و ایجاد زیرساخت های مورد نیاز این برنامه را در سال ۹۷ آماده کرده است اما با این مصوبه مجلس، هیچ یک از این برنامه ها قابل اجرا نیست. با این وضعیت کاملا شوخی است که از وزارت بهداشت انتظار داشته باشند که اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع را در شهرها شروع کند و قطعا این کار را نمی کنیم، در حالی که برنامه اجرایی آن برای سراسر کشور آماده است.

با بودجه هزار میلیارد تومانی فعلی پزشک خانواده فقط می توانیم وضعیت فعلی را حفظ کنیم و هزینه واکسیناسیون و مکمل ها را در شبکه بهداشتی پرداخت کنیم، برای اجرای نظام ارجاع حدود ۲۳ هزار مراقب سلامت در حاشیه شهرها و مراکز جامع سلامت بکارگیری شده است که با بودجه هزار میلیارد تومانی فعلی اگر به موقع پرداخت شود، حداکثر می توانیم حقوق این افراد را پرداخت کنیم و کار جدیدی نمی توان شروع کرد.


وعده اجرای طرح پزشک خانواده، از وعده‌های انتخاباتی حسن روحانی در سال ۱۳۹۶ است. روحانی‌سنج به دلیل کاهش سالانه بودجه بعد از سال ۱۳۹۵ -هم لایحه پیشنهادی دولت و هم در بودجه مصوب- و به دلیل عدم وجود نشانه‌ای از پیشرفت این وعده، وضعیت آن را در حال حاضر متوقف‌شده ارزیابی می‌کند.



یکی از مهم‌ترین مسایلی که در انتخابات از سوی حسن روحانی روی آن تاکید شد «طرح تحول سلامت» بود. در برنامه دولت دوازهم نیز این طرح در صدر برنامه‌های دولت دوازهم در حوزه بهداشت و سلامت قرار گرفته است. یکی از الزامات اجرای این طرح برای چهار سال آینده اجرای برنامه «پزشک خانواده» است که سال‌ها است در ایران درباره آن صحبت شده و به طور آزمایشی در مناطق مختلفی از کشور به اجرا درآمده است. و اینک رییس دولت دوازدهم وعده داده آن را در دوره دوم ریاست جمهوری خود اجرایی کند.

در صفحه دویست و چهارم برنامه «دوباره ایران» نوشته شده دولت دوازدهم موظف به اجرای «برنامه پزشک خانواده خواهد بود که سبب تعریف جایگاه شایسته برای پزشکان عمومی در نظام سلامت کشور، تقویت پیشگیری سطح اول که عمدتا بر عهده پزشکان عمومی است و کاهش هزینه‌های نظام سلامت می‌شود».

طرح پزشک خانواده یا نظام ارجاع سلامت، طرحی است که تا کنون دو بار به صورت آزمایشی یک بار در شهرهای کوچک و یک بار در سطح دو استان به اجر درآمده و نظرات متفاوتی درباره موفقیت یا عدم موفقیت آن مطرح شده و می‌شود. آن طور که مدافعان طرح می‌گویند این طرح موجب افزایش بهره‌وری نظام سلامت، کاهش هزینه‌ها، امکان ایجاد پرونده‌های الکترونیک سلامت، جلگیری از انجام درمان‌های غیرضروری و سوءاستفاده‌های احتمالی از بیماران، ساماندهی وضعیت پزشکان و ایجاد عدالت می‌شود. اما مخالفان نیز با توجه به تجربه طرح‌های آزمایشی برخی مشکلات اجرایی را سبب ناکارامدی این طرح و ایجاد دردسر برای مردم و پزشکان می‌دانند و برخی نیز فلسفه طرح را که آزادی بیماران و پزشکان را محدود می‌کند، زیر سوال می‌برند.

با این همه صرف نظر از آنکه مزایا و معایب این طرح چیست و کفه ترازوی فواید یا مضرات سنگین‌تر است، روحانی‌سنج آن را به مثابه یک وعده انتخاباتی دیده و تحقق یا عدم تحقق آن را بررسی می‌کند.

اجرای طرح:

این طرح از یک‌سو به طور مستقیم به سازمان بیمه‌ای کشور ارتباط خواهد داشت. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز که متولی سازمان تامین اجتماعی به عنوان بزرگ‌ترین سازمان بیمه‌ای در ایران است، برای اجرای این طرح اعلام آمادگی کرده است و ضمن تعریف ویژگی‌های آن، شرایطی را برای اجرای طرح معرفی کرده که می‌تواند، ملاکی برای تعیین وضعیت  برای بررسی این وعده باشد.

منابع بررسی وعده:

منابع بررسی این طرح گزارش‌های رسمی ارائه شده از سوی وزارت‌خانه‌های بهداشت، کار، سازمان تامین اجتماعی و سازمان‌های بیمه‌ای است.

ارزیابی وضعیت وعده:

برای ارزیابی این وعده، دستورالعمل‌ها و بخش‌نامه‌های دستگاه‌‌ها و سازمان‌های دولتی از یکسو و گزارش‌های رسمی درباره وضعیت این طرح که به صورت تحقیقی و میدانی تهیه شده باشند، ملاک ارزیابی خواهد بود.

با توجه به اینکه طرح آزمایشی در حال حاضر در دو استان در حال اجرا است، این وعده در حال پیگیری است.

تحقق ناقص:

خارج شدن از طرح آزمایشی و اجرای عملی طرح در حداقل ۱/۴ جمعیت کشور

تحقق کامل:

اجرای کامل طرح در سراسر ایران و پوشش حداقل نیمی از جمعیت کشور