تحقق ناقص
زمان اعلام وعده قبل از انتخابات

جذب بیشتر گردشگران خارجی

همرسانی

آیا گردشگری در دوران حسن روحانی رونق بیشتری پیدا کرده و جهانگردان خارجی بیشتری به ایران رفت و آمد داشته‌اند؟ آمار و ارقام گردشگری در دوران روحانی چه می‌گویند؟ چه تعداد توریست در این چهار سال به ایران آمده‌اند؟ آیا تغییرات به وجود آمده برای تحقق وعده‌ی انتخاباتی روحانی کافی‌ است؟

برای پاسخ این سوال‌ها، باید اول ببینیم معیار سنجش «جذب بیشتر گردشگران خارجی» چیست و قول انتخاباتی روحانی دقیقا چه بوده است؟ بعد از آن با توجه به آمار و اطلاعات مستند درباره‌ی سرنوشت این وعده نتیجه‌گیری خواهیم کرد.

یک، وعده چیست؟

از اشاره‌های انتخاباتی حسن روحانی به موضوع گردشگری و به طور خاص به موضوع رفت‌وآمد توریست‌های خارجی به ایران می‌توان به این نتیجه رسید که او در حال ترسیم چشم‌انداز نسبتا بزرگی است و امید به ایجاد تحولی بزرگ در این حوزه دارد.  

او در اشاره‌های خود به این موضوع به اعداد و ارقامی چون ۱۰ میلیون گردشگر خارجی، به عنوان یک ظرفریت ممکن در  اشاره می‌کند. دولتمردان او نیز نسبت‌های بزرگی چون «افزایش ۱۵۰ درصدی» تعداد گردشگران خارجی را در یک مقطع خاص زمانی، به کل تعمیم می‌هند.

علاوه بر اینها شواهد معتبری وجود دارند که نشان می‌دهند در نخستین ماه‌های ریاست جمهوری روحانی جهشی قابل ملاحظه‌ به وجود آمده و موجی از اشتیاق در میان جهانگردان غربی برای بازدید از ایران به وجود آمده است. انتشار گزارش‌های رسمی و غیر رسمی در رسانه‌های خارجی که از هجوم بی‌سابقه‌ی توریست‌های اروپایی و آمریکایی به ایران سخن می‌گفتند و از شتاب رشد توریسم و بعضا ایران را به عنوان مهم‌ترین مقصد جهانگردی جهان معرفی کردند.

اینها نشان می‌دهد سطح توقع از این وعده‌ی حسن روحانی، محنحی پایدار رشد گردشگری است و برای این تحقق این وعده باید نشانه‌هایی از یک جهش چشمگیر و امتداد آن پیدا کرد.

اما آیا می‌توان با بازخوانی آمار و اطلاعات مستند نشانه‌ای از یک تحول مشاهده کرد؟

 

دو، بررسی و تحلیل وضعیت

بر اساس آمار سازمان جهانی گردشگری (UNWTO)، طی سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵، نرخ رشد گردشگران خارجی در ایران ۳۷ درصد بوده و تعداد توریست‌ها از ۳ میلیون و ۸۳۰ هزار نفر در سال ۲۰۱۲، به ۵ میلیون و ۲۳۷ هزار نفر در سال ۲۰۱۵ رسیده است.

این‌ آمار تقریبا همان چیزی است که از سوی مسئولان ایرانی در تشریح دستاوردهای دولت اعلام شده، با این تفاوت بدیهی که سازمان جهانی گردشگری سال میلادی را مبنا قرار داده و سازمان ایرانی، سال شمسی را.

باید توجه داشت این آمار مربوط به پیش از برجام است، در حالی که در اغلب تحلیل‌های گردشگری، برجام به عنوان یک نقطه‌ی عطف در گردشگری خارجی در ایران شناخته می‌شود.

هنوز آمار دقیقی از سوی منابع معتبر بین‌المللی درباره‌ی تعداد گردشگران در سال ۲۰۱۶ منتشر نشده، اما اخیرا مسوولان ایرانی اعلام کرده‌اند، ۱۹ میلیون و ۹۰۰ هزار نفر در فاصله‌ی سال‌های ۹۲ تا پایان سال ۹۵ وارد کشور شده‌اند. با استناد به این آمار می‌توان برآورد کرد که بعد از برجام منحنی گردشگری ایران کاهش پیدا کرده و منحنی رشد گردشگری ادامه پیدا نکرده است

RM-Tourism-3@3x

 

در جست‌وجوی دلایل کاهش تعداد گردشگران، شاید ماجرای حمله به کنسولگری سفارت عربستان در مشهد و قطع رابطه‌ی این کشور و چند کشور دیگر با ایران، مهم‌ترین اتفاق تاثیرگذار در این حوزه باشد. دولت مدعی است، تعداد گردشگران خارجی بعد از حمله به سفارت عربستان ۸۵ درصد کاهش پیدا کرده و تعداد گردشگران خارجی اهل خاورمیانه بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر کمتر شده است. رییس اتحادیه هتل‌داران  نیز شهریور ۱۳۹۵ گفته بود  بعد از این اتفاق تعداد توریست‌های خارجی در مشهد ۸۰ درصد کاهش پیدا کرده و اقتصاد این شهر آسیب جدی دیده است.

Image processed by CodeCarvings Piczard ### FREE Community Edition ### on 2017-04-30 13:31:25Z | http://piczard.com | http://codecarvings.com

 

برای داشتن تصویری کامل از این وضعیت باید به نمودار تفکیکی گردشگران خارجی مراجعه کرد و سهم ۴۰ درصدی گردشگری را در  بخش زیادی از آنها از کشورهای همسایه و با انگیزه‌های مختلف زیارتی و سیاحتی، اقتصادی یا حتی درمانی راهی ایران شده‌اند.

RM-Table-Tourism

بر اساس گزارش سازمان ملل، در سال ۲۰۱۵، ۲ میلیون و ۷۳ هزار گردشگر خارجی از خاورمیانه وارد ایران شده‌اند. یک میلیون و ۹۶۴ هزار توریست اروپایی بوده، ۸۳۷ هزار نفر از آسیای جنوبی، ۱۹۳ هزار نفر از آسیای شرقی و تنها ۱۱ هزار نفر از آمریکا وارد ایران شده‌اند.

RM-Tourism-2@3x

Screen Shot 2017-01-31 at 10.07.19 PM

منحنی درآمد ایران از گردشگری – منبع: WTTC (شورای جهانی سفر و گردشگری)


از سوی دیگر آمارهای منتشر شده از سوی موسسه‌ی ForwardKey نشان می‌دهد که طی سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶ تعداد هواپیماهایی که در ایران به زمین نشسته‌اند ۳ تا ۲۵ درصد افزایش پیدا کرده. به همین نسبت برنامه‌ریزی برای سفر هوایی به ایران نیز طی ۳ سال گذشته روندی صعودی داشته و سالیانه بین ۱۰.۵ تا ۱۸ درصد رشد داشته است.

Screen Shot 2017-01-31 at 12.21.15 PM

نرخ رشد پروازهای بین‌المللی و برنامه‌ریزی برای سفر هوایی به ایران – منبع ForwardKey

 

البته باید توجه که طبق گزارش UNWTO تنها حدود ۳۲درصد مسافرت‌های خارجی به ایران با هواپیما است و عمده سفرها از راه زمینی است، اما نگاهی به آمارهای نسبتا به روز پرواز‌های خارجی می‌تواند نمای کلی از الگوی گردشگری خارجی را در ایران ترسیم کند.

نمودار زیر نشان می‌دهد بیشترین مبدا پروازهای بین‌المللی در سال ۲۰۱۶ از کدام کشورها بوده است.

Screen Shot 2017-02-01 at 10.11.04 AM

باید توجه داشت بخشی از مسافران پروازهای خارجی را ایرانیان مقیم خارج از کشورند که طبق معیارهای بین‌المللی در تعریف توریست می‌گنجند، اما معلوم نیست که در آمارهای منتشر شده از سوی دولت ایران یا حتی سازمان ملل متحد، به عنوان گردشگر شمرده شده یا نشده‌اند.

بسیاری از این مسافران دوتابعیتی با مدارک شهروندی غیرایرانی‌شان از محل اقامت خود خارج می‌شوند، اما در ایران با گذرنامه‌‌ی ایرانی وارد می‌شوند. با توجه به اینکه منبع اصلی آمار گردشگری، اطلاعات مبادی ورودی کشور است، مشخص نیست آیا این گروه از مسافران -که تعدادشان کم هم نیست- به عنوان توریست خارجی در آمارها به حساب آمده‌اند یا نه.

سه، نتیجه‌گیری

این روزها مسئولان دولت در مناظره‌های انتخاباتی گفته‌اند حمله به سفارت عربستان موجب کاهش تعداد گردشگران اهل خاورمیانه شده است.

روحانی‌سنج برای تعیین وضعیت این وعده برآیند این دو گزاره را محاسبه و ارزیابی می‌کند:

گزاره‌ی اول: عملکرد دولت را در ایجاد رونق و رشد نسبی توریسم خارجی در ایران موفق بوده است. شیب رشد گردشگری پس از یک تحول عمده پس از روی کار آمدن حسن روحانی شیبی ملایم دارد که می‌توان آن  را نشانه‌ای از  توسعه پایدارگردشگری متناسب با ظرفیت‌های ساختاری ایران دانست. 

 گزاره‌ی دوم: منحنی رشد گردشگری بعد از سال ۲۰۱۵ دچار وقفه می‌شود. دلیل این اتفاق کاهش چشمگیر گردشگران اهل خاورمیانه است که به گفته‌ی منابع دولتی ۸۵ درصد کاهش پیدا کرده‌اند. اگرچه دولت در این اتفاق نقشی نداشته و مخالف آن بوده است، اما به هر حال نمی‌توان کاهش تعداد گردشگران را در سال ۲۰۱۶ در بررسی وضعیت توریسم در ایران نادیده گرفت.

به همین دلیل روحانی‌سنج روی این وعده مُهر «تحقق ناقص» می‌زند.


“تقویت صنعت گردشگری کشور و جذب بیشتر گردشگر به ایران” از وعده‌های حسن روحانی بود که در سخنرانی‌های مختلف بر اهمیت آن تاکید کرد. او مشخصا قول داد که درآمد حاصل از گردشگری کشور را از دو میلیارد دلار، به ده میلیارد دلار افزایش دهد. در نخستین سال دولت یازدهم، رسانه‌های داخلی و خارجی از قول آژانس‌های مسافرتی و هتل‌ها از افزایش تقاضا برای دیدار از ایران خبر دادند.

طبق این گزارش‌ها، تصویر مثبتی که دولت یازدهم از ایران به نمایش گذاشته و رفع تحریم‌ها پس از توافق هسته‌ای [که درجریان است]، باعث جذب بیشتر گردشگران و سرمایه‌گذاران گردشگری شده است. هتل‌های ایران اعلام کرده‌اند بخاطر استقبال گردشگران با کمبود اتاق روبرو شده‌اند و گروه‌ هتل‌های روتانا خبر از ساخت دو هتل جدید در تهران و مشهد داده است.

از همان ابتدا اقداماتی از سوی دولت روحانی در راستای جذب بیشتر گردشگران خارجی و تقویت صنعت گردشگری ایران انجام شد. سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از تصمیم دولت برای تسهیل روند صدور ویزا برای اتباع خارجی خبر داد. در مهرماه ۹۳، وزارت امور خارجه از ارائه روادید رایگان فرودگاهی برای اتباع خارجی برای سفر به استان‌هایی که فرودگاه‌های بین‌المللی دارند خبر داد. به گفته معاون گردشگری کشور، ایران با چند کشور مانند ترکیه مالزی و آذربایجان لغو روادید انجام می‌دهد و ۱۲ کشور نیز جزو پیشنهادات لغو ویزا هستند که پس از بحث و بررسی در دولت، اسامی آنها را وزارت خارجه اعلام می‌کند.

روز ۱۱ مهرماه سال ۹۴ هیأت وزیران “روادید فرودگاهی ۳۰ روزه” را با قابلیت تمدید ۱۵ روز اضافی، تصویب کرد. ابراهیم پورفرج، رییس جامعه تورگردانان ایران با اشاره به “افزایش درخواست‌ها برای سفر به ایران” گفته است امکان دریافت ویزرا چند روز بعد در فرودگاه‌های بین الملی آغاز شده است.

با این حال خبرگزاری ایسنا ارزیابی کرده که نمایندگی‌های دیپلماتیک ایران در خارج از کشور هنوز برای مطرح کردن این مصوبه‌ی مهم دولت که در راستای تسهیل سفر گردشگران خارجی به ایران صادر شده، اقدامی انجام نداده‌اند.

این امکان پیشتر برای ۱۰ کشور با محدودیت ۱۴ روزه فراهم بود. با مصوبه اخیر تعداد کشورهایی که می‌توانند از تسهیلات جدید وزات خارجه ایران استفاده کنند به بیش از ۵۰ کشور رسیده است. آلمان، هلند، اتریش،‌ نروژ و عربستان سعودی از جمله این کشورها هستند اما کشورهایی مانند آمریکا‌، انگلیس‌، کانادا و حتی عراق و افغانستان مشمول این تسهیلات نمی‌شوند. کشورهایی نظیر سوریه، ترکیه و لبنان  بدون ‌آن‌که به ویزا نیاز داشته باشند، – حتی از نوع فرودگاهی – می‌توانند برای مدت زمان مشخصی به ایران سفر کنند.

از آنجایی که آمار گردشگران خارجی در بسیاری اوقات با آمار مسافران و ایرانیان مقیم خارج از کشور که به ایران سفر می‌کنند ترکیب و ارائه می‌شود، این آمار را نمی‌توان کاملا دقیق و قابل اعتماد دانست. همچنین سازمان‌هایی از جمله، گمرک، نیروی انتظامی، امور اتباع که برای بدست آوردن آمار به سازمان میراث فرهنگی کمک می‌کنند هر یک تعاریف جداگانه‌ای برای گردشگر دارند و بسیاری از آنها هر مسافری را همان گردشگر به حساب می‌آورند.

به گزارش خبرگزاری آسوشیتد‌پرس در سال ۲۰۱۴ نیمی از مسافران به مقصد ایران از مسلمانان شیعه و بقیه نیز از اروپا، آمریکای شمالی و آسیای شرقی بوده‌اند.

مسعود سلطانی‌فر، رئیس سازمان میراث فرهنگی به این خبرگزاری گفته است ایران پس از توافق هسته‌ای می‌تواند شاهد “سونامی گردشگران خارجی” باشد. او ابراز امیدواری کرده بعد از رفع تحریم‌ها حوزه “گردشگری” بیش از هر بخش دیگری شکوفا خواهد شد.

همچنین در بهمن ۹۴، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران از تصمیم ایران برای صدور روادید فرودگاهی برای اتباع همه کشورها به استثناء ۹ برای کشور با هدف ” تسهیل حضور توریست‌ها و گردشگران” خبر داد.

گروه پژوهش روحانی‌سنج با اطلاعات مستند موجود مبنی بر قدم‌های مثبت دولت برای جذب بیشتر گردشگر، به ویژه بعد از توافق هسته‌ای، رای به “در حال پیگیری” بودن این وعده‌ی روحانی می‌دهد. تغییر وضعیت این وعده به “محقق شده” منوط است به دست آوردن آمار قابل استناد و دقیقی که افزایش واقعی تعداد گردشگر را نشان دهد.


منبع: http://chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=107620&Serv=0&SGr=0